Şivan Perwer: Ew kêliya ku muzîk bû dengê dadmendiya civakî

Herçend muzîk dikare bibe çavkaniya kêf û xweşiyê jî, lê di heman demê de dikare wekî cureyekî berxwedanê, derbirîna nasnameyê û amûrekê ji bo bilindkirina hişmendiya civakî xizmetê bike. Ji bo hunermendê Kurd Şivan Perwer, muzîk bû wesîleya anîna ziman a serpêhatiyên gelê Kurd, parastina nasnameya Kurdî û kişandina balê li ser zilm û zordariyê; ev hemû jî di demekê de pêk hatin ku derbirîna çanda Kurdî rûbirûyê astengiyên mezin bûbû. Çîroka wî nîşan dide ka hunermendek çawa dikare biguhere û bibe tiştekî pir mezintir ji tenê kesekî ku performansê pêşkêş dike; ew bû stranbêj, bestekar û dengekî çandî ku berhemên wî peyamên xwe digihandin derveyî sînorên dikê.

 

Şivan Perwer kî ye?

Şivan Perwer stranbêj, bestekar, helbestvan û hunermendekî kurd e ku berhemên wî bi awayekî xurt bi nasnameya çandî û derbirîna siyasî ya kurdan ve girêdayî ne. Hunermendê ku li Rihayê ji dayik bûye, di destpêka salên 1970yî de dest bi dayîna konsertên giştî kir. Muzîka wî her ku çû zêdetir balê dikişand ser nasname, ziman û serpêhatiyên gelê kurd. Perwer di hevpeyvînekê de ligel *Index on Censorship* diyar kir ku stranên wî hatine qedexekirin, ji ber ku bi kurdî dihatin gotin û naverokeke wan a siyasî ya veşartî hebû. Ji bo gelek guhdarên kurd, stranên wî ji çarçoveya kêf û şahiyê wêdetir çûne û bûne wesîleya parastina ziman, nasname û bîranînên hevpar.

 

Muzîk çawa veguherî şêweyekî berxwedanê?

Di demên zextên siyasî yên dijwar de, derbirîna çanda Kurdî li seranserê herêmê rastî astengiyên mezin hat. Perwer bi xwe behsa wan encamên xeternak kiriye ku dibe ji ber stranbêjiya bi Kurdî derkevin holê. Wî destnîşan kir ku di wê demê de, dema hebûna wî ya li qada giştî bi zorê dihat tepisandin, muzîka wî deng da zimanê Kurdî, û gotinên stranên wî jî gelek caran behsa rewşa siyasî û civakî ya Kurdistanê dikirin. Belgeyên dîrokî jî nîşan didin ku tomarên vî hunermendî bi awayekî veşartî di nav civakên Kurd de belav dibûn. Tomarên ku li malê dihatin amadekirin bi awayekî neqanûnî derbasî aliyê din ê sînoran dihatin kirin; bi vî awayî, tevî hemû astengiyan jî, xelk dikaribû guh bidaya muzîka wî. Vê rewşê bi awayekî bingehîn rola tomarên dengî guhert. Êdî kaset ne tenê amûrek bû ji bo guhdarîkirina muzîkê; ew dikaribû bibe wesîleya veguhastina ziman, çîrok û nasnameyê li seranserê sînoran.

 

Her çiqas Hewldan Hatin Kirin ku Muzîka Kurdî Bêdeng Bikin, Stran Berdewam Dibûn

Agahiyên ku ji bo vê raporê hatine berhevkirin, her wiha ronî didin ser xetereyên ku kesên ku tomarên Kurdî belav dikin pê re rû bi rû dimînin. Yek ji vegotinên di gotarê de li ser Kurdo Gelalî, stranbêjekî Kurd ku muzîka wî li her çar beşên Kurdistanê qedexe bû, disekine. Raportek din jî li ser Mîrek e, ku tê ragihandin ji ber firotina bi dizî ya tomarên Şivan Perwer hatiye girtin û lêdan. Heman çavkanî belavkirina tomarên Kurdî wekî çalakiyek ku dikare bibe sedema encamên xeternak bi nav dikin. Çi bi rêya kasetan ji destan bo destan an jî performansên ku digihîjin civakên Kurd ên li derveyî welêt, ev muzîk berdewam belav bû. Ev yek ji taybetmendiyên herî berbiçav ên muzîkê wekî hêzek çandî ye: ji ber ku mirov dikarin wê bi xwe re bibin, ew dikare tevî hewldanên bêdengkirina wê jî berdewam bike.

 

Çima Şivan Perwer bû dengekî girîng ê Kurdan?

Girîngiya Perwer ne tenê bi karê wî yê muzîkê ve sînordar e. Stranên wî ziman û nasnameya çandî ya Kurdan bi çîrokên zilm, koçberî û serpêhatiyên gelê Kurd ve girê dane. Di vê çarçoveyê de, ew wekî nûnerê çandî yê gelê Kurd derketiye pêş. Konser û performansên wî yên giştî rastî zextên siyasî hatin; muzîka wî li gelek welatan hat qedexekirin, ji ber ku zimanê Kurdî tê de dihat bikaranîn û bal dikişand ser wê zilma ku Kurd rûbirûyê wê dibûn. Terikandina Tirkiyeyê di sala 1976an de ji bo jiyana wekî penaber li Almanyayê, hişt ku muzîka wî li derveyî wê hawirdora zextê ya ku lê derketibû holê, geş bibe. Rewşa wî ya penaberiyê hişt ku muzîka wî bi awayekî azadtir li seranserê sînoran belav bibe.

 

Muzîk Dikare Çîroka Gelekî Bigihîne

Yek ji aliyên herî bi bandor ên karê Perwer, têkiliya di navbera muzîk û vegotina çîrokan de ye. Wekî stranbêj, helbestvan û bestekar, wî sûd ji helbest û kevneşopiyên muzîkê yên Kurdî wergirtiye da ku çîrokên ku di jiyana Kurdan de kûr in, bigihîne mirovan. Ji ber vê yekê, dema ku mijarên dadmendiya civakî tên nirxandin, muzîk dikare bibe amûreke pir bi bandor. Dibe ku daxuyaniyeke siyasî bi demê re ji rojeva giştî winda bibe; dibe ku gotarek were jibîrkirin. Lê belê stranek dikare were dubarekirin, pêşkêşkirin, tomarkirin û ji nifşekî bo nifşekî din were veguhestin. Ji bo civakên xwedî kevneşopiyên muzîkî û devkî yên xurt, stran dibin beşek ji bîra kolektîf.

 

Ji Kurdistanê Ber bi Dika Navneteweyî ve

Di dawiyê de, muzîka Perwer gihîşt girseyên ku ji civakên Kurd gelekî wêdetir bûn. Yek ji xalên herî girîng ên werçerxê di sala 1991ê de pêk hat, dema ku ew beşdarî *The Simple Truth: A Concert for Kurdish Refugees* (Rastiya Sade: Konsertek ji bo Penaberên Kurd) bû; ev konserteke navneteweyî ya mezin a alîkariyê bû ku ji bo hişyarkirina raya giştî û dabînkirina piştgiriyê ji bo penaberên Kurd, piştî Şerê Kendavê, hatibû organîzekirin. Herçend di vê çalakiyê de hunermendên navneteweyî yên navdar ên wekî Peter Gabriel, Whitney Houston, Paul Simon, Rod Stewart, Sting, Tom Jones, MC Hammer û gelekên din hatibûn cem hev jî, Perwer nûnertiya muzîka Kurdî dikir. Konserta sereke li Wembley Arena ya Londonê pêk hat û bi rêya satelîtê li seranserê cîhanê hat weşandin; raporên wê demê nîşan didan ku weşan gihîştiye temaşevanên li bi dehan welatan.

 

Şahbanû Diana jî li wir bû

Girîngiya çalakiya "Simple Truth" (Rastiya Sade) di wan kesayetiyên navdar de diyar bû ku beşdarî wê civîna li Wembleyê bûn. Nêzîkî 12,000 kes, di nav de Serokwezîrê Brîtanyayê John Major û Prenses Diana, beşdarî konsera li Wembley Arenayê bûn. Hebûna Prenses Dianayê bala navneteweyî ya li ser vê çalakiyê zêdetir kir; çalakiyeke ku bal dikişand ser krîza mirovî ya ku penaberên Kurd pê re rûbirû mabûn. Ev konser ne tenê çalakiyeke muzîkê bû; wê kesayetiyên ji cîhanên muzîkê, weşanê û karûbarên navneteweyî ji bo piştgirîdayîna mirovî ya têkildarî rewşa dijwar a penaberên Kurd piştî Şerê Kendavê, li hev anîn. Ji bo Perwer, derketina ser dikê di çalakiyeke wiha de tê wê wateyê ku muzîka Kurdî dikaribû di çarçoveya kampanyeke cîhanî ya alîkariya mirovî de dengê xwe bide bihîstin.

 

Dema Muzîk Dibe Peyameke Mirovî

"Rastiya Sade" mînakek bihêz pêşkêş dike ku muzîk çawa dikare ji temsîla çandî ya sade derbas bibe û veguhere kiryarek têkiliya mirovan. Hunermendên navdar ji welatên cûda di vê çalakiya ku li seranserê cîhanê tê weşandin de performans pêşkêş kirin. Nûçeyên wê demê konsert wekî bangek navneteweyî ji bo alîkariyê ji bo penaberên Kurd bi nav kirin. Beşdarbûna Perwer dengek muzîkê ya rasterast da ezmûna Kurd di vê çalakiya navneteweyî de. Ev pir girîng e, ji ber ku temsîl ne tenê li ser xuyabûnê ye; di heman demê de li ser kesê ku çîrokê vedibêje ye. Bi xuya kirina li ser dika navneteweyî wekî muzîkjenek Kurd, Perwer derfet dît ku bi xwe muzîk û çanda Kurdî temsîl bike - di çarçoveyek ku ezmûna Kurd dibe ku bi dengên derveyî ve bihata veguhastin.

 

Gelo Muzîk Dikare Guherîna Civakî Biafirîne?

Çîroka Şivan Perwer pirsek berfirehtir derdixe holê: Gelo muzîk dikare guhertina civakî biafirîne? Muzîk bi tena serê xwe nikare zilmê bi dawî bike an jî nakokiyên siyasî çareser bike. Lêbelê, ew dikare bandorê li ser awayê ku mirov pirsgirêkekê fam dikin bike.

Muzîk dikare:

• Zimanekî di xetereyê de biparêze.

• Kevneşopiyên çandî zindî bihêle.

• Ezmûnên hevpar belge bike.

• Bigihêje temaşevanan li seranserê sînoran.

• Nasnameyek hevpar di navbera civakan de pêş bixe.

• Girêdanên hestyarî ava bike.

• Balê bikişîne ser pirsgirêkên civakî û mirovî.

• Platformek ji bo hunermendan peyda bike da ku li ser ezmûnên ku dibe ku bê dîtin bimînin biaxivin.

Berhema Perwer çend ji van rolan nîşan dide. Digel ku alîkariya parastina ziman û îfadeya çandî ya Kurdî dike, muzîka wî çîrokên li ser jiyana Kurd û zilmê ji temaşevanên li derveyî Kurdistanê re jî vegot.

 

Peyam ne tenê bi nifşekî re sînordar ma

Bandora muzîka protestoyî ya Kurdî ji nifşê Perwer wêdetir çûye. Materyalên ku ji bo vê gotarê hatine pêşkêşkirin, her wiha bala me dikişînin ser "Kî ne Em" – straneke rapê ya Kurdî ya navdar ku di xwepêşandanan de hatiye bikaranîn û hêj jî di çarçoveyên protestoyî yên hemdem de deng vedide. Ev yek balê dikişîne ser taybetmendiyeke din a girîng a muzîka ku di tevgerên civakî de tê bikaranîn: Dema ku nifşekî nû stranekê hembêz dike, ew stran dikare wateyeke nû werbigire. Berhemeke muzîkê ya ku di serdemeke siyasî ya taybet de hatiye afirandin, dikare piştre ji bo nifşekî din bibe beşek ji îfadekirina nasname, gazinc an jî berxwedanê.

 

Şivan Perwer beşek ji kevneşopiyeke berfirehtir a muzîka Kurdî ye.

Divê çîroka Perwer ne tenê wekî çîroka muzîkjenekî bi tenê were dîtin. Muzîka Kurdî gelek stranbêj, muzîkjen, bestekar û hunermendên hevdem li xwe digire ku beşdarî parastin û pêşxistina çanda Kurdî bûne. Materyalên ku ji bo vê gotarê hatine pêşkêşkirin, her wiha balê dikişînin ser bestekarê Kurd Dilşad Mihemed Seîd, yê ku bi berhemên xwe yên senfonîk û orkestral tê naskirin. Ev yek nîşan dide ku muzîka Kurdî qet bi cureyekî tenê ve sînordar nemaye. Muzîk cureyên wekî muzîka kevneşopî, folklor, melodiyên hevdem, muzîka orkestral, muzîka pop û cureyên nû yên wekî rapê li xwe digire. Parastina çandê nayê wê wateyê ku muzîk were sekinandin û bêguhertin bihêlin. Çand dikare nasnameya xwe biparêze û di heman demê de berdewam be li ser afirandina formên nû yên muzîkê.

 

Çima Çîroka Şivan Perwer Hîn jî Girîng e?

Çîroka Şivan Perwer girîng dimîne ji ber ku ew nîşan dide ka muzîk çawa dikare bibe beşek ji tevgereke çandî ya pir berfirehtir.

Xebata wî nîşan dide ka hunermendek çawa dikare muzîkê bikar bîne da ku:

• Nasnameyê biparêze — Bi zindîkirina zimanê Kurdî û şêweyên derbirîna çandî bi rêya stranan.

• Hişyariyê bilind bike — Bi veguhestina çîrokên zilm û serpêhatiyên gelê Kurd ji temaşevanek berfirehtir re.

• Civakan bi hev ve girêbide — Bi peydakirina kevirên muzîkê yên hevpar ji bo Kurdan li seranserê herêm û nifşên cûda.

• Sînoran derbas bike — Bi parvekirina mijarên Kurdî yên çandî û mirovî yên girîng bi temaşevanek navneteweyî re.

• Bîranînê biparêze — Bi veguherandina serpêhatiyan bo stranên ku nifşên pêşerojê dikarin bi bîr bînin û pêk bînin.

 

Muzîkjen Dikarin Ji Şivan Perwer Çi Fêr Bibin?

Xebata Perwer ji bo muzîkjenên îroyîn pirsek girîng derdixe holê: Muzîk dikare çi temsîl bike? Hunermendên hemdem gihîştina platformên belavkirina gerdûnî, medyaya civakî û karûbarên weşana dîjîtal hene ku dikarin di çend demjimêran de stranek bigihînin cîhanê. Lêbelê, teknoloji tenê navgînek veguhastinê ye. Peyama rastîn ji hunermend bi xwe derdikeve. Xebata Perwer nîşan dide ku muzîk dikare kalîteya xwe wekî berhemeke hunerî biparêze û di heman demê de nasnameyeke çandî ya cihêreng û peyameke civakî nîşan bide. Ji bo muzîkjenên ku dixwazin bi rêya xebata xwe edaleta civakî biparêzin, çîroka wî wekî mînakek girîng xizmet dike ku çawa rastbûn, nasnameya çandî û çîrokbêjî dikarin muzîkê bi wateyekê tijî bikin ku ji serkeftina bazirganî derbas dibe.

 

Çîrokeke Berfirehtir: Veguhertina Muzîkê bo Deng

Di dawiyê de, çîroka Şivan Perwer ne tenê derbarê muzîkjenekî de ye. Ev çîrokeke derbarê wê yekê de ye ku gava muzîk ji nasnameyê nayê veqetandin, çi diqewime. Gava stran ziman, dîrok û serpêhatiyên gelekî hildigirin, ew dikarin veguherin tiştekî pir mezintir ji tenê çavkaniyeke kêf û şahiyê. Ew dikarin bibin embarên bîranînê. Ew dikarin bibin şêweyek ji nûnertiyê. Ew dikarin wekî pirekê xizmetê bikin ku civakan li seranserê sînoran bi hev ve girêdide. Û carinan, ew dikarin bibin dengê kesên ku hewl didin dengê xwe bidin bihîstin. Berhemên Şivan Perwer mînakeke kurdî ya bi hêz a vê rola berfireh a muzîkê pêşkêş dikin: bikaranîna hunerê ne tenê ji bo kêf û şahiyê, lê ji bo parastina nasnameyê, vegotina çîrokan û anîna mijarên civakî bo nava gotûbêjên giştî.