Music
شڤان پەروەر: دەمێ میوزیک دبیتە دەنگەک بۆ دادپەروەریا جڤاکی
میوزیک دکارت تەنێ بۆ کەیفخۆشیێ بیت، بەلێ د هەمان دەم دا دکارت ببیتە ئامرازەکێ بەرهنگاربوونێ، ناسنامێ و هۆشیاریا جڤاکی.
بۆ هونەرمەندێ کورد شڤان پەروەر، میوزیک بوو ڕێکەک بۆ ئاخڤتنێ ل سەر ئەزموونێن گەلێ کورد، پاراستنا ناسنامەیا کوردی و ڕاکێشانا سەرەنجێ بۆ سەر زۆرداریێ د دەمەکێ دا کو دەربڕینا فەرهەنگی یا کوردی بەرەڤ ڕێگریێن گەلەک دژوار دچوو.
چیرۆکا وی دیار دکەت کا چەوا موزیکژەنەک دکارت ببیتە تشتەکێ پتر ژ تەنێ ئەداکەرەکێ: ببیتە سترانبێژ، ئاوازدانەر و دەنگەکێ فەرهەنگی کو کارێن وی پەیامەکێ هەڵدگرن کو گەلەک ژ سنوورێن سەر سەکۆیا شانۆیێ دوورتر دچت.
شڤان پەروەر کی یە؟
شڤان پەروەر سترانبێژ، ئاوازدانەر، شاعیر و ئەداکەرەکێ کوردە کو کارێن وی ب شێوەیەکێ نێزیک ب ناسنامەیا فەرهەنگی و دەربڕینا سیاسی یا کوردی ڤە هاتینە گرێدان.
ل ئورفایێ ژ دایک بوویە، و ل سەرەتایا سالێن حەفتێیان دەست ب ئەداکرنا ئاشکرا ل بەرامبەر جەماوەری کر. میوزیکا وی ڕۆژ بۆ ڕۆژێ زیاتر تەرکیز دکرە سەر ناسنامە، زمان و ئەزموونێن گەلێ کورد. د هەڤپەیڤینەکێ دا دگەل ئیندێکس ئۆن سێنسۆرشیپ (Index on Censorship)، پەروەری دیار کر کو سترانێن وی هاتبوونە قەدەغەکرن چونکی ب زمانێ کوردی هاتبوونە گۆتن و چونکی پەیامێن وان زیاتر ڕەنگەکێ سیاسی وەردگرت.
بۆ گەلەک گوێگرێن کورد، سترانێن وی ژ کەیفخۆشیێ دەرباز بوون؛ بوونە ڕێکەک بۆ پاراستنا زمان، ناسنامە و بیرهاتنێن بەکۆمەڵ.
چەوا میوزیک بوو ئامرازەکێ بەرهنگاربوونێ؟
د سەردەمێن زۆردارییا سیاسی یا دژوار دا، دەربڕینا فەرهەنگی یا کوردی ل بەشێن ناوچەیێ بەرەڤ ڕێگریێن مەزن دچوو.
گێڕانەڤەیا خودێ پەروەری دیار دکەت کا چەوا سترانگۆتن ب زمانێ کوردی دکاربوو ئەنجامێن گەلەک مەترسیدار بئینت. وی ڕوون کر کو میوزیکا وی دەنگێ کوردی د زمانەکێ دا بەلاڤ دکر کو بوونا وی یا ئاشکرا ب دژواری هاتبوو ڕێگریکرن، د دەمەکێ دا کو پەیامێن سترانێن وی زیاتر بەحس ل بارودۆخێ سیاسی و جڤاکی یێ کوردستانێ دکر.
گێڕانەڤەیێن مێژوویی بەحس ل هندێ ژی دکەن کو تۆمارکریێن وی ب نهێنی د ناڤ جڤاکێن کوردی دا هاتینە بەلاڤکرن. تۆمارکریێن وی یێن دەستکرد ب قاچاخ د ناڤبەرا سنووران دا هاتینە ڤەگوهاستن، کو ڕێ ددا خەڵکی سەرەڕای ڕێگریان بەردەوام بن ل سەر گوێگرتنا میوزیکا وی.
ئەڤێ چەندێ ڕۆڵێ خودێ تۆمارکرنێ گوهرى.
کاسێتەک ئیدی تەنێ ڕێکەک نەبوو بۆ گوێگرتنا میوزیکێ؛ دبوو ئامرازەک بۆ هەڵگرتنا زمانەکێ، چیرۆکەکێ و ناسنامەیەکێ د ناڤبەرا سنووران دا.
دەمێ میوزیکا کوردی دەنگبڕ دبوو، ستران بەردەوام بوون ل سەر گەشتا خۆ
ئەو بابەتێن بۆ ئەڤێ چیرۆکێ هاتینە کۆمکرن ئاماژەیێ ددنە وان مەترسیان ژی ئەوێن ڕووبەڕووی وان کەسان دبوون ئەوێن تۆمارکریێن کوردی بەلاڤ دکرن.
ئێک ژ گێڕانەڤەیێن د ئەڤی بابەتی دا هاتی بەحس ل کوردۆ گەڵاڵی دکەت وەک سترانبێژەکێ کورد کو میوزیکا وی ل هەموو چوار پارچێن کوردستانێ هاتبوو قەدەغەکرن.
گێڕانەڤەیەکا دی ئاماژەیێ ددتە میرەکا، کو دهێتە گووتن هاتییە دەستەسەرکرن و لێدان ب ئەگەرا فرۆتنا نهێنی یا تۆمارکریێن شڤان پەروەر. هەمان بابەت بەلاڤبوونا تۆمارکریێن کوردی وەک تشتەکێ وەصف دکەت کو دکاربوو ئەنجامێن مەترسیدار هەبن.
چی ب ڕێیا کاسێتان بیت کو دەست ب دەست دهاتنە ڤەگوهاستن یان ب ڕێیا ئەداکرنان کو دگەهشتبوونە جڤاکێن کوردی یێن ل دەرڤەی وڵاتی، میوزیک بەردەوام بوو ل سەر بەلاڤبوونێ.
ئەڤە ئێک ژ بەهێزترین تایبەتمەندیێن میوزیکێ یە وەک هێزەکا فەرهەنگی: دکارت ژ هەوڵێن دەنگبڕکرنێ ڕزگار ببیت چونکی خەڵک دکارن دگەل خۆ هەڵبگرن.
بۆچی شڤان پەروەر بوو دەنگەکێ گرنگ یێ کوردی؟
گرنگیا پەروەری ژ کارێ وی یێ میوزیکێ فرەهتر دبت.
سترانێن وی زمانێ کوردی و ناسنامەیا فەرهەنگی ب چیرۆکێن زۆرداریێ، ئاوارەیێ و ئەزموونا کوردی ڤە گرێدان.
د ئەڤی ئاراستەی دا، ئەو بوو نوێنەرەکێ فەرهەنگی بۆ گەلێ کورد.
کۆنسێرت و ئەداکرنێن وی یێن ئاشکرا ژی کەتنە ژێر کاریگەرییا فشارێن سیاسی. میوزیکا وی ل چەندین وەلاتان هاتبوو قەدەغەکرن ب ئەگەرا زمانێ کوردی و ئاماژەیێن وێ بۆ زۆرداریا ل سەر کوردان.
دەستبەردابوونا وی ژ تورکیایێ ل سالا ١٩٧٦ێ، و پشتی هینگێ ژیانا وی د پەنابەریێ دا ل ئەڵمانیایێ، ڕێ دا میوزیکا وی بەردەوام بت ل سەر گەشەکرنێ د دەرڤەی وی ژینگەیێ ئەڤێ تێدا هاتبوو ڕێگریکرن.
پەنابەرییا وی ئانکو ئاریشا هندێ ژی کو میوزیکا وی توانی زیاتر د ناڤبەرا سنووران دا گەشتێ بکەت.
میوزیک دکارت چیرۆکا گەلەکێ هەڵبگریت
ئێک ژ بەهێزترین لایەنێن کارێن پەروەری پەیوەندیا د ناڤبەرا میوزیک و چیرۆکبێژیێ دا یە.
وەک سترانبێژ، ئاوازدانەر و شاعیر، وی هەڵبەستێن کوردی و نەریتێن میوزیکێ بکار ئینان بۆ گەهاندنا چیرۆکێن گرێدایی ب ژیانا کوردی ڤە.
ژ بەر ئەڤێ چەندێ میوزیک دکارت گەلەک ب هێز بت دەمێ بەحس ل دادپەروەریا جڤاکی دکەت.
بەیاننامەیەکا سیاسی دکارت ژ سەرەنجا گشتی بپچڕێت. ئاخڤتنەک دکارت بهێتە ژبیرکرن. بەلێ سترانەک دکارت بهێتە دووبارەکرن، ئەداکرن، تۆمارکرن و ژ نەوەیەکێ بۆ نەوەیەکێ دی بهێتە ڤەگوهاستن.
بۆ وان جڤاکێن خودان نەریتێن بەهێز یێن میوزیکێ و دەڤۆکی، ستران دبنە بەشەک ژ بیرهاتنێن بەکۆمەڵ.
ژ کوردستانێ بۆ سەر سەکۆیا ناڤدەولەتی
میوزیکا پەروەری د دوماهیک دا گەهشتە جەماوەرەکێ کو گەلەک ژ جڤاکێن کوردی دوورتر بوو.
ئێک ژ دیارترین نموونەیان ل سالا ١٩٩١ێ بوو، دەمێ بەشدار ببووی د ڕاستیا سادە: کۆنسێرتەک بۆ ئاوارەیێن کورد (The Simple Truth: A Concert for Kurdish Refugees) دا، کو کۆنسێرتەکا خێرخوازی یا ناڤدەولەتی یا مەزن بوو هاتبوو ڕێکخستن پشتی جەنگێ کەندافی بۆ هۆشیارکرن و پشتیوانیا ئاوارەیێن کورد.
ئەڤێ ڕوودانێ هونەرمەندێن مەزن یێن ناڤدەولەتی کۆمکرن ژ وان پیپتەر گابریێل (Peter Gabriel)، ویتنی هیوستن (Whitney Houston)، پۆل سایمۆن (Paul Simon)، ڕۆد ستوارت (Rod Stewart)، ستینگ (Sting)، تۆم جۆنز (Tom Jones)، ئێم سی هامەر (MC Hammer) و گەلەکێن دی، د دەمەکێ دا کو پەروەر نوێنەرایەتیا میوزیکا کوردی دکر.
کۆنسێرتا سەرەکی ل وێمبڵی ئارێنا (Wembley Arena) ل لۆندۆنێ ڕێڤەچوو و ب ڕێیا تەلەڤزیۆنا مانگا دەستکرد ب شێوەیەکێ ناڤدەولەتی هاتە پەخشکرن. ڕاپۆرتێن وی سەردەمی دگۆتن کو پەخش گەهشتە جەماوەری ل دەیان وەلاتان.
ئەڤە دەمەکێ گەلەک گرنگ بوو چونکی میوزیکا کوردی دکەفتە سەر سەکۆیەکا ناڤدەولەتی ل تەشت هندەک ژ ناڤێن هەرێ مەزن یێن میوزیکا پۆپ یا جیهانی.
شازادە دیانا ل وێرێ بوو
گرنگیا ڕاستیا سادە (The Simple Truth) ڕەنگڤەدا د کەسایەتیێن ئامادەبووی د ڕوودانا وێمبڵی دا.
نێزیکی ١٢,٠٠٠ کەسان ئامادەی کۆنسێرتێ بوون ل وێمبڵی ئارێنا (Wembley Arena)، ژ وان ژی سەرۆک وەزیرێن بەریتانیایێ جۆن مەیجۆر (John Major) و شازادە دیانا.
ئامادەبوونا شازادە دیانایێ سەرەنجا ناڤدەولەتی یا زێدەتر ڕاکێشا بۆ ڕوودانەکا تەرکیز ل سەر بارودۆخێ مرۆڤایەتی یێ ئاوارەیێن کورد.
کۆنسێرت تەنێ ڕوودانەکا میوزیکێ نەبوو. ئەڤێ ڕوودانێ میوزیک، تەلەڤزیۆن، کەسایەتیێن ناڤدەولەتی و داواکاریا مرۆڤایەتی ل دور بارودۆخێ ئاوارەیێن کورد پشتی جەنگێ کەندافی ب هەڤ ڤە گرێدان.
بۆ پەروەری، دیاربوون د ڕوودانەکا وەسا دا ئانکو بیستنا میوزیکا کوردی د ناڤ کەمپینەکا مرۆڤایەتی یا جیهانی دا.
دەمێ میوزیک دبیتە پەیامەکا مرۆڤایەتی
ڕوودانا ڕاستیا سادە (The Simple Truth) نموونەیەکا ب هێز دابین دکەت کا چەوا میوزیک دکارت ژ نوێنەرایەتیا فەرهەنگی دەرباز بت و ببیتە بەشەک ژ کریارا مرۆڤایەتی.
ئەڤ ڕوودانە ب شێوەیەکێ ناڤدەولەتی هاتە پەخشکرن و ئەداکرنا هونەرمەندێن مەزن ژ وەلاتێن جودا جودا د خۆ دا دگرت. ڕاپۆرتێن وی دەمی کۆنسێرت وەک داخوازیەکا ناڤدەولەتی بۆ هاریکاریا ئاوارەیێن کورد وەسف دکر.
بەشداربوونا پەروەری دەنگەکێ میوزیکی یێ ڕاستەوخۆ دا ئەزموونا کوردی د ناڤ وێ ڕوودانا ناڤدەولەتی دا.
ئەڤە یا گرنگە چونکی نوێنەرایەتی تەنێ ل سەر هندێ نینە کو تو بهێیە دیتن؛
بەڵکو ل سەر هندێ ژی یە کا کی چیرۆکێ دگێڕیتەڤە.
ب دیاربوونا سەر سەکۆیەکا ناڤدەولەتی وەک موزیکژەنەکێ کورد، پەروەر توانی ڕاستەوخۆ نوێنەرایەتیا میوزیک و فەرهەنگێ کوردی بکەت ل شوونا کو ئەزموونا کوردی بەشەکێ زۆر ب ڕێیا دەنگێن دەرەکی بهێتە گەهاندن.
ئەرێ میوزیک دکارت گوهرینا جڤاکی ئاڤا بکەت؟
چیرۆکا شڤان پەروەر پرسیارەکا مەزنتڕ دئێخیتە بەرباژێر:
ئەرێ میوزیک دکارت گوهرینا جڤاکی ئاڤا بکەت؟
میوزیک ب تەنێ نکارێت کۆتاییێ ب زۆرداریێ بئینت یان ئاریشێن سیاسی چارەسەر بکەت.
بەلێ دکارت کاریگەریێ ل سەر تێگەهشتنا خەڵکی بۆ بابەتەکی چێکەت.
میوزیک دکارت:
- زمانەکێ د مەترسیێ دا بپارێزیت.
- نەریتێن فەرهەنگی ب ساخلەمی بهێلیتەڤە.
- ئەزموونێن بەکۆمەڵ تۆمار بکەت.
- بگەهیتە جەماوەری د ناڤبەرا سنووران دا.
- ناسنامەیەکا هەڤپشک بدتە جڤاکان.
- پەیوەندیێن عاطفی ئاڤا بکەت.
- سەرەنجێ بۆ سەر بابەتێن جڤاکی و مرۆڤایەتی ڕابکێشیت.
- سەکۆیەکێ بدتە هونەرمەندان دا بەحس ل ئەزموونان بکن ئەوێن ڕەنگە بەروڤاژی بهێنە پشتگوھکرن.
کارێن پەروەری چەندین ژ ئەڤان ئەرکان دیار دکەن.
میوزیکا وی هاریکاری کر د پاراستنا زمانێ کوردی و دەربڕینا فەرهەنگی دا د دەمەکێ دا کو چیرۆکێن ل دور ژیانا کوردی و زۆرداریێ دگەهاندنە جەماوەری د دەرڤەی کوردستانێ دا.
پەیام ب ئێک نەوە نەوەستیا
کاریگەرییا میوزیکا بەرهنگاربوونێ یا کوردی ژ نەوەیا پەروەری دەرباز بوویە.
ئەو بابەتێن بۆ ئەڤی بابەتی هاتینە دابینکرن ئاماژەیێ ددنە "کێ نە ئەم" (Kî ne Em) ژی، کو سترانەکا ڕاپ یا ناسراو یا کوردی یە و د خۆپێشاندنان دا هاتیا بکارئینان و بەردەوامە د دیاربوونێ دا د چوارچۆڤەیێ بەرهنگاربوونێن هەڤچەرخ دا.
ئەڤە تایبەتمەندیەکا دی یا گرنگ یا میوزیکا بکارهاتی بۆ بزووتنەوەیێن جڤاکی دیار دکەت:
سترانەک دکارت مانایەکا نوی وەربگریت دەمێ نەوەیەکا نوی وێ هەڵدەبژێریت.
پارچەکا میوزیکێ یا د دەمەکێ سیاسی یێ دیارکری دا هاتیا ئاڤاکرن، دکارت پاشتر ببیتە بەشەک ژ دەربڕینا ناسنامێ، بێزاربوونێ یان بەرهنگاربوونا نەوەیەکا دی.
شڤان پەروەر بەشەکە ژ نەریتەکێ مەزنتڕ یێ میوزیکا کوردی
چیرۆکا پەروەری نەڤێت تەنێ وەک چیرۆکا موزیکژەنەکێ ب تەنێ بهێتە تێگەهشتن.
میوزیکا کوردی گەلەک سترانبێژ، ژەنیار، ئاوازدانەر و هونەرمەندێن هەڤچەرخ دگرتە خۆ ئەوێن بەشداری کری د پاراستن و گەشەپێدانا فەرهەنگێ کوردی دا.
ئەو بابەتێن بۆ ئەڤی بابەتی هاتینە دابینکرن ئاماژەیێ ددنە دلشاد محمد سعید ژی، کو ئاوازدانەرەکێ کوردە و ب ئاوازدانانا سیمفۆنی و ئۆڕکێسترا هاتیا ناسین.
ئەڤە دیار دکەت کو میوزیکا کوردی چو جار تەنێ د ئێک شێواز دا نەبوو یە.
ئەڤە میوزیکا نەریتی، نەریتێن فۆلکلۆری، ئاوازێن هەڤچەرخ، میوزیکا ئۆڕکێسترا، میوزیکا پۆپ و شێوازێن نوی یێن وەکی ڕاپ د خۆ دا دگریت.
پاراستنا فەرهەنگی ب مانایا نەگوهرینا میوزیکێ نینە.
فەرهەنگەک دکارت ناسنامەیا خۆ بپارێزیت د دەمەکێ دا کو بەردەوام بت ل سەر دروستکرنا شێوازێن نوی یێن میوزیکێ.
بۆچی چیرۆکا شڤان پەروەر هێشتا یا گرنگە؟
چیرۆکا شڤان پەروەر ب گرنگی دمینیت چونکی دیار دکەت کا چەوا میوزیک دکارت ببیتە بەشەک ژ بزووتنەوەیا فەرهەنگی یا گەلەک مەزنتڕ.
کارێن وی نیشان ددەن کا چەوا هونەرمەندەک دکارت میوزیکێ بکار بینت بۆ:
- پاراستنا ناسنامێ — ب ساخلەمی هێلانا زمانێ کوردی و دەربڕینا فەرهەنگی ب ڕێیا سترانێ.
- دروستکرنا هۆشیاریێ — ب گەهاندنا چیرۆکێن زۆرداریێ و ئەزموونا کوردی بۆ جەماوەرەکێ بەرفرەهتر.
- گرێدانا جڤاکان — ب دانا ئاماژێن میوزیکی یێن هەڤپشک بۆ کوردان د ناوچە و نەوەیێن جودا جودا دا.
- بڕینا سنووران — ب برنا بابەتێن فەرهەنگی و مرۆڤایەتی یێن کوردی بۆ جەماوەرێ ناڤدەولەتی.
- پاراستنا بیرهاتنان — ب گوهرینا ئەزموونان بۆ سترانێن کو دکارن ژ لایێ نەوەیێن داهاتی ڤە بهێنە بیرئینان و ئەداکرن.
موزیکژەن دکارن چ ژ شڤان پەروەر فێر ببن؟
کارێن پەروەری پرسیارەکا گرنگ ژی بۆ موزیکژەنێن ئەیڕۆ دروست دکەت:
میوزیک دکارت نوێنەرایەتیا چ بکەت؟
هونەرمەندێن ئەیڕۆ دەستگەهشتنا وان بۆ پلاتفۆرمێن بەلاڤکرنا جیهانی، میدیایا جڤاکی و خزمەتگوزاریێن پەخشکرنێ هەیە کو دکارن سترانەکێ د ماوێ چەند کاتژمێران دا ببرن بۆ سەرانسەری جیهانێ.
بەلێ تەکنۆلۆژی تەنێ سیستمێ گەهاندنێ یە.
پەیام هێشتا ژ خودێ هونەرمەندی دێت.
کارێن پەروەری نیشان ددەن کو میوزیک دکارت ناسنامەیەکا فەرهەنگی یا ڕوون و پەیامەکا جڤاکی هەڵبگریت د دەمەکێ دا کو هێشتا وەک هونەر کار بکەت.
بۆ وان موزیکژەنێن دڤێت کارێن خۆ بکار بینن بۆ پشتیوانیا دادپەروەریا جڤاکی، چیرۆکا وی نموونەیەکا گرنگ دابین دکەت کا چەوا ڕاستگۆیی، ناسنامەیا فەرهەنگی و چیرۆکبێژی دکارن مانایەکێ بدنە میوزیکێ کو ژ سەرکەفتنا بازرگانی دەرباز بت.
چیرۆکا مەزنتڕ: دەمێ میوزیک دبیتە دەنگەک
چیرۆکا شڤان پەروەر د دوماهیک دا تەنێ ل سەر ئێک موزیکژەن نینە.
ئەڤە ل سەر هندێ یە کا چی چێدبت دەمێ میوزیک ژ ناسنامێ جودا نابێت.
دەما ستران زمانەکێ، مێژوویەکێ و ئەزموونێن گەلەکێ هەڵدەگرن، دکارن ببنە تشتەک گەلەک زێدەتر ژ کەیفخۆشیێ. دکارن ببنە بیرهاتن. دکارن ببنە نوێنەرایەتی. دکارن ببنە ڕێکەک بۆ گرێدانا جڤاکان د ناڤبەرا سنووران دا. و جار جار، دکارن ببنە دەنگەک بۆ وان کەسان ئەوێن بزاڤێ دکەن دا بێنە بیستن.
کارێن شڤان پەروەر نموونەیەکا کوردی یا ب هێز یا ئەڤی ڕۆڵێ بەرفرەهتر یێ میوزیکێ دابین دکەت: بکارئینانا هونەری نە تەنێ بۆ کەیفخۆشیێ، بەڵکو بۆ پاراستنا ناسنامێ، گێڕانەڤەیا چیرۆکان و ئینانا بابەتێن جڤاکی بۆ ناڤ دەنگوباسێن گشتی.
