Music
شەنوکەوی مۆسیقا و گۆڕانکارییەکانی پیشەسازی: دانی دان بە سازی کوردی و ڕێککەوتنی پوکێلپۆپی لایڤ نەیشن
پيشەسازیی جیهانیی مۆسیقا بەردەوامە لە گەشەکردن لە ڕێگەی دوو گفتوگۆی گرنگەوە: پاراستنی میراتی کەلتووری و گۆڕانی پێکهاتەی کاروباری مۆسیقای ڕاستەوخۆ (live music).
لە مۆسیقای کوریدا، گفتوگۆکان لە دەورووبەری ساز سەرنج دەخەنە سەر ناساندنی کەلتووری، پاراستن و گرنگیی ددانپێدان بەو نەریتانەی کە بە ناسنامەی مۆسیقای کوردیەوە بەستراونەتەوە.
لە هەمان کاتدا، ڕەزامەندیی بەلجیکا لەسەر بەشداریکردنی کۆمپانیای Live Nation لەگەڵ فێستیڤاڵی Pukkelpop ڕوویەکی دیکەی پيشەسازیی مۆسیقا دەردەخات: چۆن دەسەڵاتدارانی چاودێر مامەڵە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی خاوەندارێتی دەکەن لە هەمان کاتدا سەربەخۆییی کارکردن دەپارێزن.
سازی کوردی و گرنگیی پاراستنی میراتی مۆسیقا
ساز ئامێرێکی تێلیی کەلتوورییە و ملی درێژە، ڕۆڵێکی گرنگی لە نەریتە جۆراوجۆرەکانی مۆسیقادا لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گێڕاوە، لەوانەش مۆسیقای کوردی.
بۆ مۆسیقاژەنانی کورد و ڕێکخراوە کەلتوورییەکان، ئامێرەکانی وەک ساز و تنبۆر لە ئامێری مۆسیقی زیاتر نوینەرایەتی دەکەن. ئەوان بە چیڕۆکبێژی، نەریتە زارەکییەکان و پاراستنی یادەوەریی کەلتووری لە نەوەکاندا بەستراونەتەوە. مۆسیقای کوردی لە مێژوودا لە ڕێگەی گۆرانی، هۆنراوە و نمایشی کەلتوورییەوە بەناو کۆمەڵگەکاندا تێپەڕیوە. (Wikipedia)
بۆچی گفتوگۆ لەسەر ساز و ناسنامەی کەلتووریی کوردی هەیە؟
گفتوگۆکەی دەوروبەری ساز بە گفتوگۆیەکی بەرفراوانترەوە دەبەسترێتەوە سەبارەت بە ناساندن و نوینەرایەتیکردنی کەلتووری.
هەندێک دەنگی کەلتووریی کورد ئیدیعا دەکەن کە نەریت و ئامێرە مۆسیقییە کوردییەکان لە کاتی پێشکەشکردنی نێودەوڵەتیدا هەمیشە ناساندنێکی دروستیان وەرنەگرتووە. ئەوان تیشک دەخەنە سەر ئەو نیگەرانییانەی کە توخمە کەلتوورییەکان هەندێک جار دەتوانرێت لە کۆمەڵگە ڕەسەنەکانیان جیا ببنەوە یان بە بێ ددانپێدان بە پەیوەندییە مێژووییەکانیان پێشکەش بکرێن.
گوتاری ئەکادیمیای بەهرەمەندانی کورد سەبارەت بە دیوانی ساز ئەم نیگەرانییانە تاوتوێ دەکات و سەرنج دەخاتە سەر پاراستنی کەلتووری و گرنگیی ناساندنی بەشدارییە کوردییەکان لە مۆسیقا و ئامێرە نەریتییەکاندا.
بەکارهێنانی کەلتووری (Cultural Appropriation) لە مۆسیقادا چییە؟
گفتوگۆکانی تایبەت بە بەکارهێنانی کەلتووری لە مۆسیقادا بە گشتی سەرنج دەخەنە سەر ئەو بارودۆخانەی کە تێیاندا توخمەکانی کەلتوورێک دەقۆزرێنەوە، دەکرێنە بازرگانی یان بەبێ ناساندنی پێویستی سەرچاوەکانیان نوینەرایەتی دەکرێن.
ئەمە دەتوانێت ئەم بابەتانە لەخۆ بگرێت:
- ئامێرە نەریتییەکان.
- شێوازە مۆسیقییەکان.
- گۆرانییە فۆلکلۆرییەکان.
- زمان و دەقی گۆرانییەکان.
- هێما کەلتوورییەکانی پەیوەست بە دەربڕینی هونەری.لەلایەکی ترەوە، مۆسیقا هەمیشە لە ڕێگەی ئاوقۆستنەوە و ئاڵوگۆڕی کەلتوورییەوە پەرەی سەندووە. زۆرێک لە ئامێرەکان و نەریتە مۆسیقییەکان بەناو ناوچە جیاوازەکاندا گەڕاون و بە تێپەڕبوونی کات کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگە جیاوازەکان هەبووە.کێشەی سەرەکی بۆ زۆرێک لە کۆمەڵگە کەلتوورییەکان ئەوەیە کە دڵنیا ببن لەوەی کە ئەم نەریتانە بە شێوازێکی دروست نوینەرایەتی دەکرێن و ئەو کۆمەڵگانەی کە پێوەی بەستراونەتەوە ناساندنیان پێ دەدرێت.
بۆچی پاراستنی میراتی مۆسیقای کوردی گرنگە؟
پاراستنی میراتی مۆسیقا یارمەتیدەرە لە پاراستنی پەیوەندیی نێوان نەریتە مێژووییەکان و نەوەکانی داهاتوو.
- بەڵگەکرنی زانیارییە نەریتییەکان: تۆمارکردنی نمایشە نەریتییەکان و پاراستنی زانیارییەکان سەبارەت بە ئامێرەکان یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی دڵنیا بن کە زانیارییە کەلتوورییەکان ون نابن.
- پشتیوانیکردنی هونەرمەندانی کورد: ڕەخساندنی هەل بۆ مۆسیقاژەنانی کورد ڕێگە دەدات بە دەنگ و ئامێرە نەریتییەکان کە لە ژینگەی مۆسیقای مۆدێرندا بەردەوام بن لە گەشەکردن.
- باشترکردنی ناساندنی کەلتووری: ئاماژەدان بە سەرچاوەی ڕاست یارمەتی گوێگران دەدات کە بنەچە و مێژووی پشت نەریتە مۆسیقییەکان تێبگەن.
- گواستنەوەی میرات بۆ نەوەکانی داهاتوو: مۆسیقاژەنە گەنجەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە هێشتنەوەی ئامێرە نەریتییەکان بە زیندوویی و هاوکات ناساندنیان بە گوێگەری نوێ.
بەلجیکا رێککەوتنی Pukkelpopـی کۆمپانیای Live Nation بە مەرجی سەربەخۆیی پەسەند دەکات
دەسەڵاتی کێبڕکێی بەلجیکا کڕینی پۆکێلپۆپ (Pukkelpop)ـی لەلایەن کۆمپانیای Live Nationـەوە پەسەند کرد پاش ئەوەی پابەندبوونە یاساییە پابەندکەرەکانی قەبوول کرد کە بۆ پاراستنی سەربەخۆییی کارکردنی فێستیڤاڵەکە دیزاین کراون.
لە کاتێکدا Live Nation خاوەندارێتیی فەرمی دەپارێزێت، ڕێککەوتنەکە دڵنیا دەکاتەوە کە کارەکانی فێستیڤاڵەکە و سامانی پەیوەندیدار لەلایەن ڕێکخراوێکەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێن کە بە دامەزرێنەری پۆکێلپۆپ چۆکری مەحاسین (Chokri Mahassine)ـەوە بەستراوەتەوە.
ئۆپەراتۆری سەربەخۆ بەردەوام دەبێت لە کۆنتڕۆڵکردنی بڕیارە سەرەکییەکان، لەوانەش:
- دەستنیشانکردنی هونەرمەندان.
- بەرنامەدانانی فێستیڤاڵەکە.
- نرخدانانی بلیچەکان (ڕیکلام و بلیەت).
- پەیوەندییەکانی دابینکەران.
- بڕیارەکانی شوێن.
- بەڕێوەبردنی توانا و جێگەی شوێنەکە.پابەندبوونەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ کارا دەبن، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵی دیکە، لە کاتێکدا پابەندبوون بە مەرجەکانەوە لەلایەن متمانەپێکراوێکی سەربەخۆوە چاودێری دەکرێت. (Wikipedia)
بۆچی بەلجیکا مامەڵەی Pukkelpopـی پێداچوونەوە کرد؟
دەسەڵاتەکانی کێبڕکێ زۆرجار کڕینە گەورەکانی بواری کاتبەسەربردن (entertainment) دەپشکەنن بۆ ئەوەی تێبگەن کە ئایا گۆڕانکارییەکانی خاوەندارێتی دەکرێت کاریگەرییان لەسەر کێبڕکێ، هونەرمەندان، دابینکەران یان گوێگران هەبێت.
مۆسیقای ڕاستەوخۆ بووەتە بەشێکی گرنگی ئابووریی مۆسیقای جیهانی، و کۆمپانیا گەورەکان لە بوارەکانی وەکو فێستیڤاڵ، بانگەشە، فرۆشتنی بلیەت و خزمەتگوزارییەکانی هونەرمەنداندا بەشدارن.
کاتێک کڕینی گەورە ڕوودەدەن، ڕێکخەرەکان دەکرێت پرسیارەکان بپشکەن وەک:
- ئایا کێبڕکێی نێوان فێستیڤاڵەکان دەتوانێت تووشی کاریگەری ببێت؟
- ئایا هونەرمەندان دەرفەتی کەمتر دەبینن؟
- ئایا دابینکەران یان گوێگران تووشی گۆڕانکاری دەبن؟
- ئایا بڕیاردانی سەربەخۆ دەکرێت بەردەوام بێت؟لە دۆسیەی Pukkelpopدا، دەسەڵاتی کێبڕکێی بەلجیکا ئەو پابەندبوونانەی قەبوول کرد کە مەبەست لێیان پاراستنی کۆنتڕۆڵی کارکردنی سەربەخۆ بوو.
ئەمە بۆ داهاتووی فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا چی دەگەیەنێت؟
رێککەوتنەکە ڕەنگدانەوەی تەوژمێکی بەرفراوانترە لە پيشەسازیی کاتبەسەربردنیدا: هاوسەنگکردنی وەبەرهێنانی جیهانی لەگەڵ ناسنامەی خۆماڵی و بڕیاردانی داهێنەرانەی سەربەخۆدا.
زۆرێک لە فێستیڤاڵە سەرکەوتووەکان لە دەوروبەری بەرنامەسازیی تایبەت، پەیوەندییەکانی کۆمەڵگە و ناسنامەی کەلتووریی خۆیاندا بنیاد نراون.
پاراستنی سەربەخۆیی لە بوارەکانی وەک دەستنیشانکردنی هونەرمەندان و بەرنامەداناندا ڕێگە بە فێستیڤاڵەکان دەدات بەردەوام بن لە پەرەپێدانی ئاڕاستەی داهێنەرانەی خۆیان لە کاتێکدا لە ناو پێکهاتە بازرگانییە گەورەکاندا کار دەکەن.
ئەم دوو گەشەسەندنە چی دەربارەی پيشەسازیی مۆسیقا دەردەخەن؟
هەرچەندە گفتوگۆی سازی کوردی و بڕیاری Pukkelpop پەیوەندییان بە بواری جیاوازی مۆسیقاوە هەیە، بەڵام هەردووکیان پرسیاری گرنگ لەسەر داهاتووی پیشەسازییەکە دەردەخەن:
- ناسنامەی کەلتووری: مۆسیقای نەریتی و دەربڕینە کەلتوورییەکان چۆن دەتوانن ناساندن و پاراستنێکی دروست وەرگرن؟
- پێکهاتەی پیشەسازی: وەبەرهێنانی جیهانی چۆن دەتوانێت بەردەوام بێت لە کاتێکدا سەربەخۆیی و هەمەجۆری دەپارێزێت؟لەگەڵ ئەوەی مۆسیقا زیاتر دەبێتە جیهانی، هەم پاراستنی کەلتووری و هەم گەشەپێدانی بەرپرسیارانەی پیشەسازییەکە دەبنە بەشێکی گرنگی پاراستنی داهاتووی مۆسیقا.
کۆمپانیای Art City چاودێریی گەشەسەندنەکانی مۆسیقا، کەلتوور، مافی بڵاوکردنەوە (copyright)، دابەشکردن و پيشەسازییە داهێنەرە جیهانییەکان دەکات.
