ژیریی دەستکرد و موزیک: ساختەکاریی ستریمینگ، سیاسەتی بەرپرسیارانەی ژیریی دەستکرد و تێکۆشان بۆ مافەکانی داهێنان
ژیرایی دەستکرد (AI) بە خێرایی پیشەسازیی مۆسیقا دەگۆڕێت، بەڵام بەرفراوانبوونی پرسیاری نوێی یاسایی، دارایی و سیاسەتڕێژی دروست دەکات.
پێشهاتەکانی دوایی لە ایالات المتحدة (ئەمریکا) و پیشەسازیی بەرفراوانتری مۆسیقادا نیشانی دەدەن چۆن گفتوگۆکە لە سنووری مۆسیقای دروستکراو بە ژیرایی دەستکرد تێپەڕیوە. ڕێکخەران، کۆمپانیاکانی مۆسیقا، خاوەن مافەکان و پیشەگەرانی دەنگ بە شێوەیەکی فزۆنتر سەرنج دەخەنە سەر فێڵکردن لە ستریمینگ، سیاسەتی بەرپرسانەی AI، مۆڵەتدان (Licensing) و بەکارهێنانی بێمۆڵەتی بەرهەمە داهێنەرانەکان.
سێ پێشهاتی دوایی تیشک دەخەنە سەر ئەم گۆڕانکارییە: کەیسی سزادانی بەردەوامی Michael Smith کە تۆمەتبارە بە فێڵکردنی ستریمینگ بە هاوکاریی AI، بڕیاری Sony Music Group بۆ پەیوەستبوون بە "هاوپەیمانیی بۆ داهێنانی بەرپرسانە لە هونەر و مێدیادا" (ARIAM)، و دەستپێکردنی "هاوپەیمانیی دەنگی پیشەیی" بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بەکارهێنانی بێمۆڵەتی تۆمارە دەنگییەکان و کتێبخانەکانی کاریگەریی دەنگی (sound-effect) لە سیستمەکانی AIدا.
چی ڕوویدا لە کەیسی فێڵکردنی ستریمینگی AIی Michael Smith؟
Michael Smith، مۆسیقار و بەرهەمهێنەر لە کارۆلینای باکوور، لە ئاداری ۲۰۲٦دا دانینا بە تۆمەتی پیلانگێڕی بۆ ئۆپەراسیۆنی فێڵکردنی تەلەفۆنی (wire fraud) دوای بەکارهێنانی مۆسیقای دروستکراو بە AI و هەژمارە ئۆتۆماتیکییەکان بۆ دەستکاری کردنی ستریمەکانی مۆسیقا.
بەپێی وەزارەتی دادی ئەمریکا (DOJ)، Smith سەدان هەزار گۆرانی دروستکرد بە بەکارهێنانی ژیرایی دەستکرد و بۆتەکانی (bots) بەکار هێنا بۆ ستریمکردنی ئەو تۆمارانە بە ملیاران جار. ئەم پلانە زیاتر لە ٨ ملیۆن دۆلاری وەک ڕۆیاڵتیی فێڵکارانە دروستکرد. Smith ڕازیبوو دەستبگیرێت بەسەر ٨,۰۹۱,٨٤۳.٦٤ دۆلاردا وەک بەشێک لە ڕێککەوتنی دانپێدانانەکەی.
کەیسەکە گرنگە چونکە نیشانی دەدات چۆن AIی بەرهەمهێنەر (Generative AI) دەکرێت نەک تەنها بۆ دروستکردنی مۆسیقا بەکاربهێنرێت، بەڵکو بۆ بەرفراوانکردنی چالاکیی فێڵکارانەش لەناو سیستمەکانی ستریمینگدا.
AI چۆن هاوکاریی پلانی فێڵکردنی ستریمینگی کرد؟
بەپێی داواکارانی گشتیی فیدراڵی، Smith پێویستی بە ژمارەیەکی زۆر لە تۆمارکراوەکان بوو بۆ دابەشکردنی ستریمە ئۆتۆماتیکییەکانی و ئاشکرانەبوونی.
ژیرایی دەستکرد ڕێگەی پێدا سەدان هەزار تراک دروست بکات بە ئاستێک کە ئەنجامدانی زۆر ئەستەم دەبوو لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی ئاسایی مۆسیقاوە.
پاشان تۆمارکراوەکان لە ڕێگەی هەژمارە ئۆتۆماتیکییەکانەوە ستریم کران کە دیزاین کرابوون بۆ ئەوەی چالاکییەکە وا دەربکەوێت لەلایەن گوێگرانی ڕاستەقینەوە دروستکراوە. داواکارانی گشتی گوتیان پلانەکە ملیاران ستریمی فێڵکارانەی لەخۆگرتبوو.
کەیسەکە جیاوازییەکی گرنگ نیشان دەدات: مۆسیقای دروستکراو بە AI خۆی ئەو تاوانە نییە کە لەم کەیسەدا وەستێنراوە. ڕەفتارە تاوانکارییەکە بریتی بوو لە دەستکاری کردنی گوایا چالاکیی ستریمینگ و بەدەستهێنانی ڕۆیاڵتی لە ڕێگەی شێوازی فێڵکارانەوە.
ئایا پارێزەرانی Michael Smith داوای سزای تاقیکردنەوە (Probation) دەکەن؟
بەڵێ. پارێزەرانی Smith داوایان لە دادگای فیدراڵی کردووە سزای تاقیکردنەوە (دەستبەسەرکردن بەبێ زیندان) بەسەریدا بسپێرێت لەبری سزای زیندانیکردن. یاداشتی سزادانیان جەخت دەکاتەوە کە کاریگەریی دارایی لەسەر هونەرمەندانی تاکەکەسی زۆر بچووک بووە چونکە زیانە گوایاکان دابەش ببوون بەسەر سندوقێکی گەورەی ڕۆیاڵتیدا.
بەڵام داواکارانی گشتی هەوڵی سزایەکی زۆر جددیتر دەدەن. ڕاپۆرتەکانی دوایی ئاماژە بەوە دەکەن کە حکومەت داوای لانی کەم ٤٦ مانگ زیندانی کردووە، لەکاتێکدا ڕاپۆرتی پێش سزادانی نوسینگەی تاقیکردنەوەی ئەمریکا ڕاسپاردەی ۲٤ مانگی کردووە.
تا دوایین ڕاپۆرتەکان، دادوەر هێشتا سزاکەی بەسەردا نەسەپاندووە. بۆیە چاودێریی ئەم کەیسە بە وردی دەکرێت چونکە دەکرێت پێشینەیەکی تاوانکاریی گرنگی ئەمریکا دابمەزرێنێت بۆ فێڵکردنی ستریمینگ بە هاوکاریی AI.
بۆچی فێڵکردنی ستریمینگ بۆ هونەرمەندان گرنگە؟
پلاتفۆرمەکانی ستریمینگ داهاتی ڕۆیاڵتی دابەش دەکەن بەپێی سیستمێک کە بەستراوەتەوە بە زانیارییە دروستەکانی بەکارهێنانەوە.
کاتێک ستریمە ئۆتۆماتیکییەکان وەک چالاکیی گوێگری ڕاستەقینە نیشان دەدرێن، دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر دابەشکردنی سندوقەکانی ڕۆیاڵتی و ئەو زانیارییانە پووچەڵ بپووکێننەوە کە لەلایەن پلاتفۆرمەکان و خاوەن مافەکانەوە بەکاردێن.
وەزارەتی داد بە تایبەتی ڕایگەیاند کە پلانی Smith پارەدانی ڕۆیاڵتی لاداوە لە مۆسیقار و گۆرانی نووسانی ڕاستەقینە.
بۆ هونەرمەندان و دابەشکاران، کەیسەکە جەخت لەسەر گرنگیی ئەم خاڵانە دەکاتەوە:
گەشەی ڕاستەقینەی بینەران.
زانیاریی وردی ستریمینگ.
چاودێریکردنی دژی فێڵکاری.
ڕاپۆرتدانی شەفافی ڕۆیاڵتی.
بەکارهێنانی بەرپرسانەی ناوەڕۆکی دروستکراو بە AI.
Sony Music پەیوەندی دەکات بە ARIAMەوە بۆ هاوکاری لە داڕشتنی سیاسەتی بەرپرسانەی AI
لە کاتێکدا کەیسی Smith سەرنج دەخاتە سەر بەکارهێنانی خراپی تاوانکارییانەی AI و سیستمەکانی ستریمینگ، پێشهاتێکی تری گەورە لە ئاستی سیاسەتڕێژیدا ڕوودەدات.
Sony Music Group پەیوەندی کردووە بە "هاوپەیمانیی بۆ داهێنانی بەرپرسانە لە هونەر و مێدیادا" (ARIAM)، و بووە یەکەم کۆمپانیای مۆسیقا کە پەیوەندی بەم هاوپەیمانییە جیهانییەوە بکات. Sony ئەم هەنگاوەی لە ۲٤ی ئەیلوولی ۲۰۲٦دا ڕاگەیاند.
ARIAM ڕێکخراوەکان کۆدەکاتەوە لە پێشەسازییە داهێنەرەکان، مێدیا و تەکنەلۆجیا بۆ پەرەپێدانی ڕێبازەکان بۆ سیاسەتی بەرپرسانەی AI.
ئەندامەکانی کۆمپانیا و ڕێکخراوەکان لە بوارەکانی وەک فیلم، تلویزیۆن، ڕۆژنامەنووسی، بڵاوکردنەوە و تەکنەلۆجیا لەخۆدەگرێت.
ARIAM چییە؟
هاوپەیمانیی بۆ داهێنانی بەرپرسانە لە هونەر و مێدیادا، کە بە ARIAM ناسراوە، هاوپەیمانییەکی جەختکراوە لەسەر پەرەپێدانی ڕێبازەکانی سیاسەت بۆ AI کە پارێزگاری لە داهێنان و بەکاربەران دەکات لە کاتێکدا ڕێگە دەدات داهێنانی تەکنەلۆجی بەردەوام بێت.
لەبری ئەوەی تەنها سەرنج بخاتە سەر مافی کۆپیکردن (Copyright)، ARIAM ڕێبازێکی بەرفراوانتر دەگرێتە بەر بۆ پەرەپێدانی بەرپرسانەی AI و سیاسەتڕێژی.
ئەندامێتیی Sony Music کەرتی مۆسیقای تۆمارکراو ڕاستەوخۆ دەخاتە ناو ئەو گفتوگۆیەوە.
بۆچی Sony Music پەیوەندی کرد بە ARIAMەوە؟
Sony Music ڕایگەیاند کە AIی بەرهەمهێنەر هەم دەرفەت و هەم ئاڵنگاری بۆ هونەرمەندان و گۆرانی نووسان دروست دەکات.
کۆمپانیاکە گوتی دەیەوێت بەشدار بێت لە گفتوگۆکاندا دەربارەی چۆنیەتی تێکەڵکردنی AI لە پێشەسازییە داهێنەرەکاندا لە کاتێکدا پارێزگاری لە داهێنانی مرۆڤ و بەکاربەران دەکرێت.
هەروەها Sony Music تیشکی خستە سەر گرنگیی ژینگەیەکی تەندروستی مۆڵەتدان، کە تێیدا کۆمپانیا بەرپرسەکانی AI بە چالاکی کار لەگەڵ خاوەن مافەکاندا دەکەن.
ئەمەش مۆڵەتدان دەخاتە ناوەندی گفتوگۆکانی دەوربەری چۆنیەتی دەستگەیشتن و بەکارهێنانی بەرهەمە داهێنەرەکان لەلایەن کۆمپانیاکانی AIیەوە.
سیاسەتی بەرپرسانەی AI چی دەگەیەنێت بۆ مۆسیقا؟
بۆ پیشەسازیی مۆسیقا، سیاسەتی بەرپرسانەی AI دەکرێت چەندین بوار بگرێتەوە:
مۆڵەتدان (Licensing): گەشەپێدەرانی AI ڕەنگە پێویستیان بە ڕێگای ڕوون بێت بۆ بەدەستهێنانی مۆڵەت بۆ بەکارهێنانی مۆسیقای پارێزراو بە مافی کۆپیکردن و بەرهەمە داهێنەرەکانی تر.
شەفافییەت (Transparency): هونەرمەندان و خاوەن مافەکان پێویستیان بە زانیاریی باشتر هەیە دەربارەی چۆنیەتی بەکارهێنانی بەرهەمەکانیان و لە کوێ دەردەکەون لە پەرەپێدانی AIدا.
پاراستنی هونەرمەند (Artist Protection): چوارچێوەکانی سیاسەت دەتوانن ڕووبەڕووی ئەو پرسانە ببنەوە کە دەنگ، ناسنامە، ڕوخسار و لایەنەکانی تری داهێنانی مرۆڤ دەگرنەوە.
نیشانەکردنی AI (AI Labelling): زانیاریی ڕوون دەربارەی ئەوەی ئایا و چۆن AI بەکارهێنراوە دەتوانێت یارمەتی گوێگران بدات لە تێگەیشتنی ئەو مۆسیقایەی بەکاری دەهێنن.
پیشەسازیی مۆسیقا پێشتر دەستی کردووە بە پەرەپێدانی ڕێبازی ئارەزوومەندانه بۆ شەفافییەتی AI. لە تەممووزی ۲۰۲٦دا، ڕێکخراوە سەرەکییەکانی مۆسیقا و گرووپەکانی پیشەسازی لیبڵی پێشنیازکراوی ئاستی تراکیان ڕاگەیاند بۆ جیاکردنەوە لە نێوان تۆمارکراوەکانی "دروستکراو بە AI" و "هاوکاریکراو بە AI".
پیشەگەرانی دەنگ هاوپەیمانییەکی نوێ دروست دەکەن دژی ڕاماڵینی (Scraping) بێمۆڵەتی AI
بەحس لە AI هەروەها بڕڕاوە بۆ ئەودیو گۆرانی و تۆمارکراوەکان.
لە ۲٤ی ئەیلوولی ۲۰۲٦دا، دیزاینەرانی دەنگ، تۆمارکەران، میکسکەران و کۆمپانیاکانی کتێبخانەی کاریگەریی دەنگی "هاوپەیمانیی دەنگی پیشەیی"یان دەستپێکرد، هاوپەیمانییەک کە جەخت دەکاتەوە لەسەر پاراستنی دەنگی پیشەیی لە بەکارهێنانی بێمۆڵەت لە بەرهەمهێنانی مێدیا و AIدا.
هاوپەیمانییەکە دەڵێت دەیەوێت مۆڵەتدانی دادپەروەرانە بۆ دەنگی پیشەیی و کاریگەریی دەنگی دابمەزرێنێت کە لە فیلم، تلویزیۆن، یارییەکان و پەرەپێدانی AIدا بەکاردێن.
هاوپەیمانیی دەنگی پیشەیی نیگەرانی چییە؟
هاوپەیمانییەکە دوو شێوازی سەرەکیی بەکارهێنانی بێمۆڵەت دەستنیشان دەکات:
دزینی زانیاری (Data Piracy): ئاماژەیە بۆ ڕاماڵینی کتێبخانەکانی دەنگی پیشەیی بۆ ناو مۆدێلە بازرگانییەکانی AI بەبێ مۆڵەت یان قەرەبوو.
دزینی هاوسەنگکردن (Sync Piracy): ئاماژەیە بۆ بەکارهێنانی دەنگ و کتێبخانەکانی دەنگ لە فیلم، تلویزیۆن و یارییەکاندا بەبێ مۆڵەتی پێویست.
ئەمەش دەنگۆی مافەکانی AI بەرفراوانتر دەکات بۆ ئەودیو تۆمارکراوە ئاساییەکانی مۆسیقا. کاریگەرییە دەنگییەکان، تۆمارەکانی مەیدانی، کتێبخانەکانی بەرهەمهێنان و داراییەکانی تری دەنگی دەتوانن نوێنەرایەتیی بەرهەمی داهێنەرانە و بازرگانیی زۆر بکەن.
بۆچی دەنگ لە گفتوگۆی AIدا گرنگە؟
مۆدێلەکانی AI کە توانای دروستکردنی کاریگەریی دەنگییان هەیە پێویستیان بە بڕێکی زۆر لە زانیاریی دەنگی هەیە.
کواڵێتیی دەنگی دروستکراو بە AI دەکرێت بە شێوەیەکی زۆر بەستراوە بێت بە کواڵێتی و جۆراوجۆریی ئەو ماددەیەی بەکارهاتووە بۆ پەرەپێدانی مۆدێلە بنەڕەتییەکە.
بۆیە هاوپەیمانیی دەنگی پیشەیی داوای چوارچێوەیەکی مۆڵەتدان دەکات کە دان بنێت بە بەهای کتێبخانەکانی دەنگی پیشەیی و کاری ئەو کەسانەی دروستیان دەکەن.
ئەم پرسە هەروەها بەستراوەتەوە بە تەکنەلۆجیای تازەپێگەیشتووی دەنگی AI. بۆ نموونە، Sony AI مۆدێلی Wooshی پەرەپێداوە، مۆدێلێکی بنەڕەتی کە بە تایبەتی بۆ دروستکردنی کاریگەریی دەنگی دیزاین کراوە. Sony AI ڕایگەیاندووە کە وەشانێکی تایبەت ڕاهێنانی پێکراوە بە بەکارهێنانی کتێبخانەکانی دەنگی پیشەییی مۆڵەتپێدراو.
ئەمەش نموونەی ئەگەریی مۆدێلێک نیشان دەدات بۆ پەرەپێدانی AI: بەکارهێنانی ماددەی مۆڵەتپێدراو لەبری پشت بەستن بە ڕاماڵینی بێمۆڵەت.
ئەم پێشهاتانە چی دەگەیەنن بۆ پیشەسازیی مۆسیقا؟
ئەم پێشهاتانە نیشان دەدەن کە گفتوگۆی AI بەرفراوانتر دەبێت لەوەی تەنها بپرسرێت ئایا AI دەتوانێت مۆسیقا دروست بکات.
پیشەسازییەکە بە شێوەیەکی فزۆنتر دەپرسێت:
مۆسیقای دروستکراو بە AI چۆن دەستنیشان بکرێت؟
فێڵکردنی ستریمینگ چۆن دەستنیشان بکرێت؟
کێ دەبێت ڕۆیاڵتی وەربگرێت کاتێک ناوەڕۆکی دروستکراو بە AI ستریم دەکرێت؟
ئایا مۆسیقای پارێزراو بە مافی کۆپیکردن دەکرێت بەکاربهێنرێت بۆ ڕاهێنانی AI بەبێ مۆڵەت؟
ئایا کۆمپانیاکانی AI دەبێت مۆڵەتی بەرهەمە داهێنەرەکان وەربگرن؟
هونەرمەندان چۆن دەبێت پارێزگاری لە دەنگ و ناسنامەیان بکن؟
ئایا کتێبخانەکانی دەنگی پیشەیی دەکرێت بەکاربهێنرێن بۆ ڕاهێنانی AI بەبێ مۆڵەت؟
چ زانیارییەک دەبێت گەشەپێدەرانی AI ئاشکرای بکن؟
هیچ وەڵامێکی تاکانە بۆ هەموو ئەم پرسیارانە نییە. وڵاتە جیاوازەکان، پلاتفۆرمەکان و خاوەن مافەکان ڕێبازی جیاواز پەرەپێدەدەن.
ئەوەی ڕوونتر دەبێتەوە ئەوەیە کە بەڕێوەبردنی مافەکان، مۆڵەتدان، شەفافییەت و ڕێگری لە فێڵکاری دەبنە بەشێکی ناوەندیی گفتوگۆی AI-مۆسیقا.
هونەرمەندان و کۆمپانیاکانی مۆسیقا دەبێت چاودێریی چی بکەن؟
بۆ هونەرمەندان، لەیبلەکان، دابەشکاران و خاوەن مافەکان، چەندین بوار بە تایبەتی گرنگن:
فێڵکردنی ستریمینگ (Streaming Fraud): AI دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو بڕی ئەو ناوەڕۆکە زۆر بکات کە دەکرێت بەرهەم بهێنرێت بۆ پلانەکانی فێڵکردنی ستریمینگ. بۆیە پلاتفۆرمەکان و دابەشکاران بەردەوامن لە پەرەپێدانی ڕێگەی ئاڵۆزتر بۆ دەستنیشانکردنی چالاکیی دەستکاریکراو.
مۆڵەتدانی AI (AI Licensing): پرسیاری ئەوەی ئایا کۆمپانیاکانی AI دەبێت مۆڵەتی مۆسیقای پارێزراو بە مافی کۆپیکردن و بەرهەمە داهێنەرەکانی تر وەربگرن، وەک یەکێک لە گفتوگۆ سەرەکییەکانی سیاسەتی پیشەسازییەکە دەمێنێتەوە.
شەفافییەتی AI (AI Transparency): لەیبلەکان، پلاتفۆرمەکان و ڕێکخراوەکانی پیشەسازی زیاتر کار دەکەن بەرەو سیستمێک کە ڕێگە بە گوێگران و خاوەن مافەکان دەدات ناوەڕۆکی دروستکراو بە AI یان هاوکاریکراو بە AI دەستنیشان بکن.
دەنگ و مافەکانی نا-مۆسیقا (Sound and Non-Music Rights): هەمان ئەو پرسیارانەی کاریگەرییان لەسەر گۆرانییەکان هەیە زیاتر دەورووژێنرێن دەربارەی کاریگەرییە دەنگییەکان، تۆمارەکانی بەرهەمهێنان، تۆمارەکانی دەنگ و شێوازەکانی تری دەنگ.
ڕێکخستن (Regulation): بەشداریی پیشەسازی لە ڕێکخراوەکانی وەک ARIAM نیشانی دەدات کە کۆمپانیا گەورەکانی مۆسیقا زیاتر ڕاستەوخۆ بەشدار دەبن لە گفتوگۆکاندا دەربارەی سیاسەتی داهاتووی AI.
چی دێت دوای ئەمە بۆ AI و مۆسیقا؟
قۆناغی داهاتووی گفتوگۆی AI-مۆسیقا ئەگەری هەیە سەرنجی کەمتر بێت لەسەر ئەوەی ئایا ژیرایی دەستکرد بەکاردێت، و زیاتر لەسەر ئەوەی چۆن بەکاردێت و لەژێر چ شەرطێکدا.
کەیسەکانی فێڵکردنی ستریمینگ وەک کەیسەکەی Michael Smith زیانە داراییەکان نیشان دەدەن کە دروست دەبن کاتێک AI و ئۆتۆماتیکیکردن بەکاردێن بۆ دەستکاری کردنی پلاتفۆرمەکانی مۆسیقا.
بەشداریی Sony Music لە ARIAMدا نیشاندەری تێوەگلانی گەشەسەندووی پیشەسازییەکەیە لە پەرەپێدانی سیاسەتدا.
"هاوپەیمانیی دەنگی پیشەیی" نیشانی دەدات کە گفتوگۆکە بەرفراوانتر دەبێت لە تۆمارکراوە مۆسیقییەکانەوە بۆ سیستەمی ژینگەیی گشتیی دەنگی پیشەیی.
بۆ پیشەسازیی جیهانیی مۆسیقا، پرسە سەرەکییەکان زیاتر بەستراونەتەوە بەیەکەوە: مافی کۆپیکردن، مۆڵەتدان، شەفافییەت، ناسنامە، ڕۆیاڵتی و پەرەپێدانی بەرپرسانەی AI.
کاتێک تەکنەلۆجیای AI بەردەوام دەبێت لە گەشەکردن، هونەرمەندان و خاوەن مافەکان پێویستیان بە سیستمێکی ڕوونتر دەبێت بۆ پاراستنی بەرهەمەکانیان لە کاتێکدا کۆمپانیاکان و گەشەپێدەران پێویستیان بە ڕێگەی زیاتر شەفاف و بەرپڕسیار دەبێت بۆ دروستکردن و جێبەجێکردنی سیستمەکانی AI.
Art City چاودێریی پێشهاتەکان دەکات لە سەرانسەری مۆسیقا، ژیرایی دەستکرد، مافی کۆپیکردن، ڕۆیاڵتی، دابەشکردن و پیشەسازییە داهێنەرە جیهانییەکاندا.
