ژیریا دەستکرد و موزیک: ھیلەکاریا ستریمینگێ، سیاسەتا ژیریا دەستکرد يا بەرپرسیار و تێکۆشینا بۆ مافێن داهێنانێ
ئینتلیجێنسا دەستکرد (AI) ب خێرایی پیشەسازییا موزیکێ دگوهۆڕێت، بەلێ بەرفراوانبونا وێ پرسیارێن نوو یێن یاسایی، دارایی و سیاسەتڕێژیێ چێدکەت.
پێشهاتێن دوماهیێ ل ایالات المتحدة (ئەمریکا) و پیشەسازییا بەرفراوانترا موزیکێ نیشان ددەن کا چەوا ئاخڤتن ل سەر بابەتێ موزیکا چێکری ب ئینتلیجێنسا دەستکرد دەرکەفتییە. ڕێکخەر، کۆمپانیێن موزیکێ، xودانێن مافان و پیشەکارێن دەنگی زیاتر سەرەنجێ ددەنە سەر فێڵکرنێ د ستریمینگێ دا، سیاسەتا بەرپرسانە یا AI، مۆڵەتدان (Licensing) و بەکارئینانا بێمۆڵەت یا بەرهەمێن داهێنەرانە.
سێ پێشهاتێن دوماهیێ تیشکێ ددەنە سەر ڤێ گوهۆڕینێ: کەیسێ سزادانا بەردەوام یا Michael Smith کو تۆمەتبارە ب فێڵکرنا ستریمینگێ ب هاریکاریا AI، بڕیارا Sony Music Group بۆ پەیوەندیکرنێ ب "هاوپەیمانیا بۆ داهێنانا بەرپرسانە د هونەر و مێدیایێ دا" (ARIAM)، و دەستپێکرنا "هاوپەیمانیا دەنگێ پیشەیی" بۆ ڕووبەڕووبوونا بەکارئینانا بێمۆڵەت یا تۆمارێن دەنگی و کتێبخانێن کارتێکرنێن دەنگی (sound-effect) د سیستەمێن AI دا.
چی ڕوودا د کەیسێ فێڵکرنا ستریمینگا AI یا Michael Smith دا؟
Michael Smith، موزیژەن و بەرهەمهێنەر ل کارۆلاینایا باکوور، د ئادارا ۲۰۲٦ێ دا دانپێدان دابوو ب تۆمەتا پیلانگێڕیا برایەتیێ (wire fraud) پشتی بەکارئینانا موزیکا چێکری ب AI و هەژمارێن ئۆتۆماتیکی بۆ دەستکاریکرنا ستریمێن موزیکێ.
ب گۆڕەی وەزارەتا دادا ئەمریکی (DOJ)، Smith سەدان هزار گۆڕانی چێکرن ب بەکارئینانا ئینتلیجێنسا دەستکرد و بۆتان (bots) بەکارئینان بۆ ستریمکرنا وان تۆماران ب ملیاران جاران. ئەڤێ پلانێ زیاتر ژ ٨ ملیۆن دۆلاران وەک داهاتێ (ڕۆیاڵتی) فێڵکارانە چێکر. Smith ڕازی بوو دەست بێتە گرتن ب سەر ٨,۰۹۱,٨٤۳.٦٤ دۆلاران دا وەک پشکەک ژ ڕێککەفتنا دانپێدانانا خۆ.
کەیس گرنگە چونکی نیشان ددت کا چەوا AIیێ بەرهەمهێنەر (Generative AI) دشێت نە تەنهێ بۆ چێکرنا موزیکێ بێتە بەکارئینان، بەلکو بۆ بەرفراوانکرنا چالاکیێن فێڵکاریێ ژی د ناڤ سیستەمێن ستریمینگێ دا.
AI چەوا هاریکاریا پلانا فێڵکرنا ستریمینگێ کر؟
ب گۆڕەی داواکارێن گشتی یێن فیدراڵی، Smith پێدڤی ب ژمارەیەکا گەلەک زۆر یا تۆمارکراڤان بوو بۆ بەلاڤکرنا ستریمێن خۆ یێن ئۆتۆماتیکی و نەئاشکرابوونێ.
ئینتلیجێنسا دەستکرد ڕێک پێدا سەدان هزار تراکان چێکەت ب ئاستەکێ کو ئەنجامدانا وێ گەلەک زەحمەت دەربەست دبوو ب ڕێیا بەرهەمهێنانا ئاسایی یا موزیکێ.
پاشان تۆمارکراڤ ب ڕێیا هەژمارێن ئۆتۆماتیکی هاتنە ستریمکرن ئەوێن هاتینە دیزاینکرن دا کو چالاکی وەسا دیار ببت کو ژ لایێ گوپێگرێن ڕاستەقینەڤە هاتییە چێکرن. داواکارێن گشتی گۆتن پلانێ ملیاران ستریمێن فێڵکارانە د ناڤ دا بوون.
کەیس جوداهییەکا گرنگ نیشان ددت: موزیکا چێکری ب AI خۆ بخۆ ئەو تاوانە نینە ئەوا د ڤی کەیسی دا هاتى بەحسکرن. کارێ تاوانکاری پێکهاتبوو ژ دەستکاریکرنا چالاكیێن ستریمینگێ و دەستڤەئینانا داهاتی ب ڕێکێن فێڵکاریێ.
ئەرێ پارێزەرێن Michael Smith داواکاریا سزایێ تاقیکرنێ (Probation) دکەن؟
بەلێ. پارێزەرێن Smith داوا ژ دادگەها فیدراڵی کرییە سزایێ تاقیکرنێ (ئازادکرن د بن چاڤدێریێ دا) ب سەر دا بسپێرێت لەو شوونا سزایێ زیندانکرنێ. یاداشتا سزادانا وان جەختێ دکەت کو کاریگەرییا دارایی ل سەر هونەرمەندێن تاکەکەسی گەلەک یا بچووک بوو چونکی زیانێن بەحس ل سەر هاتییەنە بەلاڤکرن ب سەر سندوقەکا مەزنا داهاتی دا.
بەلێ داواکارێن گشتی هەوڵا سزایەکێ گەلەک جددیتر ددن. ڕاپۆرتێن دوماهیێ دیار دکەن کو حکومەتێ داواکریا لانی کەم ٤٦ هەیڤێن زیندانکرنێ کرییە، د دەمەکێ دا ڕاپۆرتا بێری سزادانێ یا نوسینگه‌ها تاقیکرنێ یا ئەمریکی پێشنیازا ۲٤ هەیڤان کرییە.
تا دوماهیک ڕاپۆرت، دادوەر هێشتا سزا بسەر دا نەبرییە. ل سەر ڤێ چەندێ چاڤدێرییا ڤی کەیسی بەردەوامە چونکی دکارت پێشینەیەکا تاوانکاری یا گرنگ ل ئەمریکا دابمەزرێنێت بۆ فێڵکرنا ستریمینگێ ب هاریکاریا AI.
بۆچی فێڵکرنا ستریمینگێ بۆ هونەرمەندان گرنگە؟
پلاتفۆڕمێن ستریمینگێ داهاتی بەلاڤ دکەن ب گۆڕەی سیستەمەکێ کو بەستى یە ب زانیاریێن دروست یێن بەکارئینانێ ڤە.
دەما ستریمێن ئۆتۆماتیکی وەک چالاکییا گوپێگرێن ڕاستەقینە دهێنە نیشاندان، دکارن کارتێکرنێ بکنە سەر بەلاڤکرنا سندوقێن داهاتی و وان زانیاریان تێکبدەن ئەوێن ژ لایێ پلاتفۆڕم و xودانێن مافان ڤە دهێنە بەکارئینان.
وەزارەتا دادێ ب تایبەتی ڕاگەهاند کو پلانا Smith پارەدانا داهاتی لادایە ژ موزیژەن و گۆڕانی نڤیسێن ڕاستەقینە.
بۆ هونەرمەند و بەلاڤکەران، کەیس جەختێ ل سەر گرنگیا ڤان خالان دکەت:
گەشەکرنا ڕاستەقینە یا بینەران.
زانیاریێن دروست یێن ستریمینگێ.
چاودێریکرنا دژی فێڵکاریێ.
ڕاپۆرتدانا شەفاف یا داهاتی.
بەکارئینانا بەرپرسانە یا ناڤەرۆکێن چێکری ب AI.
Sony Music پەیوەندیێ دکەت ب ARIAMێ ڤە بۆ هاریکاریێ د دارشتنا سیاسەتا بەرپرسانە یا AI دا
د دەمەکێ دا کەیسێ Smith سەرەنجێ ددتە سەر بەکارئینانا خراپ یا تاوانکاری یا AI و سیستەمێن ستریمینگێ، پێشهاتەکا دی یا مەزن د ئاستێ سیاسەتڕێژیێ دا چێدبت.
Sony Music Group پەیوەندی کرییە ب "هاوپەیمانیا بۆ داهێنانا بەرپرسانە د هونەر و مێدیایێ دا" (ARIAM)، و بوو ئێکەم کۆمپانییا موزیکێ کو تەڤلی ڤێ هاوپەیمانیا جیهانی ببت. Sony ئەڤ هەنگاڤە د ۲٤ێ ئەیلوولا ۲۰۲٦ێ دا ڕاگەهاند.
ARIAM ڕێکخراوان ژ پێشەسازیێن داهێنەر، مێدیا و تەکنەلۆجیایێ کۆمدکەت بۆ پەرەپێدانا ڕێبازان بۆ سیاسەتا بەرپرسانە یا AI.
ئەندامێن وێ کۆمپانی و ڕێکخراڤن ژ بوارێن وەک فیلم، تلویزیۆن، ڕۆژنامەڤانی، بەلاڤکرن و تەکنەلۆجیایێ.
ARIAM چییە؟
هاوپەیمانیا بۆ داهێنانا بەرپرسانە د هونەر و مێدیایێ دا، کو ب ARIAM دهێتە نیاسین، هاوپەیمانییەکە سەرەنجێ ددتە سەر پەرەپێدانا ڕێبازێن سیاسەتێ بۆ AI کە پاراستنێ ژ داهێنان و بەکاربەران دکەت د دەمەکێ دا ڕێکێ ددت داهێنانا تەکنەلۆجی بەردەوام ببت.
شوونا بەس سەرەنجێ ببتە سەر مافێ کۆپیکرنێ (Copyright)، ARIAM ڕێبازەکا بەرفراوانتر دگریتە بەر بۆ پەرەپێدانا بەرپرسانە یا AI و سیاسەتڕێژیێ.
ئەندامبوونا Sony Music کەرتی موزیکا تۆمارکری ڕاستەوخۆ دئێخەتە ناڤ وێ ئاخڤتنێ دا.
بۆچی Sony Music پەیوەندی کر ب ARIAMێ ڤە؟
Sony Music ڕاگەهاند کو AIیێ بەرهەمهێنەر هەمی دەرفەت و ئاڵنگارییان بۆ هونەرمەند و گۆڕانی نڤیسان چێدکەت.
کۆمپانیێ گۆت دڤێت بەشدار ببت د ئاخڤتنان دا دۆر چەوانیا تێکەلکرنا AI د پێشەسازیێن داهێنەر دا د دەمەکێ دا پاراستن ژ داهێنانا مرۆڤی و بەکاربەران بێتەکرن.
هەروەسا Sony Music تیشک ئێخستە سەر گرنگیا ژینگەیەکا ساخلەم یا مۆڵەتدانێ، کو تێدا کۆمپانیێن بەرپرس یێن AI ب چالاکی کار دگەل xودانێن مافان دا دکەن.
ئەڤە ژی مۆڵەتدانێ دئێخەتە ناڤەندا ئاخڤتنێن دۆر چەوانیا دەستگەهشتن و بەکارئینانا بەرهەمێن داهێنەرانە ژ لایێ کۆمپانیێن AI ڤە.
سیاسەتا بەرپرسانە یا AI چی دەگەهێنێت بۆ موزیکێ؟
بۆ پیشەسازییا موزیکێ، سیاسەتا بەرپرسانە یا AI دکارت چەندین بواران بگریتە خۆ:
مۆڵەتدان (Licensing): چێکەرێن AI پێدڤی ب ڕێکێن ڕوون هەنە بۆ دەستڤەئینانا مۆڵەتێ بۆ بەکارئینانا موزیکا پاراستی ب مافێ کۆپیکرنێ و بەرهەمێن دی یێن داهێنەرانە.
شەفافییەت (Transparency): هونەرمەند و xودانێن مافان پێدڤی ب زانیاریێن باشتر هەنە ل دور چەوانیا بەکارئینانا بەرهەمێن وان و کیڤە دیار دبن د پەرەپێدانا AI دا.
پاراستنا هونەرمەندی (Artist Protection): چوارچێوەیێن سیاسەتێ دکارن ڕووبەڕووی وان پرسان ببن کو دەنگ، ناسنامە، شێوە و لایەنێن دی یێن داهێنانا مرۆڤی دگرنە خۆ.
نیشانکرنا AI (AI Labelling): زانیاریێن ڕوون ل دور ئەوێ چەندێ ئەرێ و چەوا AI هاتى یە بەکارئینان دکارت هاریکاریا گوپێگران بکت د تێگەهشتنا وان موزیکان دا ئۆ ئەوان گوپێدەنێ.
پیشەسازییا موزیکێ پێشتر دەستپێکرییە ب پەرەپێدانا ڕێبازێن ئارەزوومەندانە بۆ شەفافییەتا AI. د تەممووزا ساڵا ۲۰۲٦ێ دا، ڕێکخراڤێن سەرەکی یێن موزیکێ و گرووپێن پیشەسازیێ نیشانێن پێشنیازکری یێن ئاستێ تراکان ڕاگەهاندن بۆ جوداکرنێ د ناو بەرا تۆمارکراڤێن "چێکری ب AI" و "هاریکاریکری ب AI".
پیشەکارێن دەنگی هاوپەیمانییەکا نوو چێدکەن دژی ڕاماڵینا (Scraping) بێمۆڵەت یا AI
ئاخڤتن ل سەر AI بەرفراوانتر بوویە بۆ دەربڕینا گۆڕانی و تۆمارکراڤان.
د ۲٤ێ ئەیلوولا ۲۰۲٦ێ دا، دیزاینەرێن دەنگی، تۆمارکەر، میکسکەر و کۆمپانیێن کتێبخانێن کارتێکرنێن دەنگی "هاوپەیمانیا دەنگێ پیشەیی" دەستپێکر، هاوپەیمانییەک کو جەختێ دکەت ل سەر پاراستنا دەنگێ پیشەیی ژ بەکارئینانا بێمۆڵەت د بەرهەمهێنانا مێدیا و AI دا.
هاوپەیمانی دبێژیت دڤێت مۆڵەتدانا دادپەروەرانە بۆ دەنگێ پیشەیی و کارتێکرنێن دەنگی دابمەزرێنێت ئۆ د فیلم، تلویزیۆن، یاری و پەرەپێدانا AI دا دهێنە بەکارئینان.
هاوپەیمانیا دەنگێ پیشەیی چ نێگەرانی هەنە؟
هاوپەیمانی دوو شێوازێن سەرەکی یێن بەکارئینانا بێمۆڵەت دیار دکەت:
دزینا زانیاریان (Data Piracy): ئاماژەیە بۆ ڕاماڵینا کتێبخانێن دەنگێ پیشەیی بۆ ناڤ مۆدێلێن بازرگانی یێن AI بێی مۆڵەت یان قەرەبووکرن.
دزینا ڕێکخستنێ (Sync Piracy): ئاماژەیە بۆ بەکارئینانا دەنگ و کتێبخانێن دەنگی د فیلم، تلویزیۆن و یارییان دا بێی مۆڵەتا پێدڤی.
ئەڤە ئاخڤتنا مافێن AI بەرفراوانتر دکەت بۆ دەربڕینا تۆمارکراڤێن ئاسایی یێن موزیکێ. کارتێکرنێن دەنگی، تۆمارکرنێن مەیدانی، کتێبخانێن بەرهەمهێنانێ و سامانیێن دی یێن دەنگی دکارن نوێنەرایەتییا بەرهەمێن داهێنەرانە و بازرگانی یێن مەزن بکن.
بۆچی دەنگ د ئاخڤتنا AI دا گرنگە؟
مۆدێلێن AI ئەوان توانایا چێکرنا کارتێکرنێن دەنگی هەی پێدڤی ب بڕەکا زۆرا زانیاریێن دەنگی هەنە.
کوالیتیا دەنگێ چێکری ب AI دکارت ب شێوەیەکێ مەزن بەستى ببت ب کوالیتی و جۆراوجۆریا وان ماددەیێن هاتینە بەکارئینان بۆ پەرەپێدانا مۆدێلا بنەڕەتی.
ل سەر ڤێ چەندێ هاوپەیمانیا دەنگێ پیشەیی داواکاریا چوارچێوەیەکێ مۆڵەتدانێ دکەت کو دانپێدانێ ب بەهایێ کتێبخانێن دەنگێ پیشەیی و کارێ وان کەسان بکت ئەوان چێکرین.
ئەڤ بابەتە هەروەسا بەستى یە ب تەکنەلۆجیایا تازەیا دەنگێ AI. بۆ نموونە، Sony AI مۆدێلا Woosh پەرەپێدایە، مۆدێلەکا بنەڕەتی کو ب تایبەتی بۆ چێکرنا کارتێکرنێن دەنگی هاتى یە دیزاینکرن. Sony AI ڕاگەهاندیە کو ڤێرژنەکا تایبەت هاتى یە ڕاهێنانکرن ب بەکارئینانا کتێبخانێن دەنگێ پیشەیی یێن مۆڵەتپێدای.
ئەڤە ژی نموونەیا ئیمکانیایا مۆدێلەکێ نیشان ددت بۆ پەرەپێدانا AI: بەکارئینانا ماددەیێن مۆڵەتپێدای شوونا پشت بەستن ب ڕاماڵینا بێمۆڵەت.
ئەڤ پێشهاتە چی دەگەهێنن بۆ پیشەسازییا موزیکێ؟
ئەڤ پێشهاتە نیشان ددن کو ئاخڤتنا AI بەرفراوانتر دبت ژ ئەوێ چەندێ بتنێ بێتە پرسیارکرن ئەرێ AI دکارت موزیکێ چێکەت.
پیشەسازی زیاتر و زیاتر پرسیار دکەت:
موزیکا چێکری ب AI چەوا بێتە دیارکرن؟
فێڵکرنا ستریمینگێ چەوا بێتە دیارکرن؟
کی پێدڤییە داهاتی (ڕۆیاڵتی) وەرگریت دەما ناڤەرۆکا چێکری ب AI دهێتە ستریمکرن؟
ئەرێ موزیکا پاراستی ب مافێ کۆپیکرنێ دکارت بێتە بەکارئینان بۆ ڕاهێنانا AI بێی مۆڵەت؟
ئەرێ کۆمپانیێن AI پێدڤییە مۆڵەتا بەرهەمێن داهێنەرانە وەرگرن؟
هونەرمەند چەوا پێدڤییە پاراستنێ ژ دەنگ و ناسناما خۆ بکن؟
ئەرێ کتێبخانێن دەنگێ پیشەیی دکارن بێنە بەکارئینان بۆ ڕاهێنانا AI بێی مۆڵەت؟
چی زانیاری پێدڤییە چێکەرێن AI ئاشکرا بکن؟
چ وەڵامێن تاکی بۆ هەمی ڤان پرسیاران نینن. وڵاتێن جودا، پلاتفۆڕم و xودانێن مافان ڕێبازێن جودا پەرەپێددەن.
ئەوا ڕوونتر دبت ئەوە کو ڕێڤەبرنا مافان، مۆڵەتدان، شەفافییەت و ڕێگری ل فێڵکاریێ دبنە پشکەکا ناوەندی یا ئاخڤتنا AI-موزیک.
هونەرمەند و کۆمپانیێن موزیکێ پێدڤییە چاڤدێرییا چی بکن؟
بۆ هونەرمەند، لەیبل، بەلاڤکەر و xودانێن مافان، چەندین بوار ب تایبەتی گرنگن:
فێڵکرنا ستریمینگێ (Streaming Fraud): AI دکارت ب شێوەیەکێ مەزن بڕێ وان ناڤەرۆکان زێدە بکت ئەوان دکارن بێنە بەرهەمهێنان بۆ پلانێن فێڵکرنا ستریمینگێ. ل سەر ڤێ چەندێ پلاتفۆڕم و بەلاڤکەر بەردەوامن د پەرەپێدانا ڕێکێن ئاڵۆزتر دا بۆ دەستنیشانکرنا چالاکیا دەستکاریکری.
مۆڵەتدانا AI (AI Licensing): پرسیارا ئەوێ چەندێ ئەرێ کۆمپانیێن AI پێدڤییە مۆڵەتا موزیکا پاراستی ب مافێ کۆپیکرنێ و بەرهەمێن دی یێن داهێنەرانە وەرگرن، وەک ئێک ژ ئاخڤتنێن سەرەکی یێن سیاسەتا پیشەسازیێ دەمێنت.
شەفافییەتا AI (AI Transparency): لەیبل، پلاتفۆڕم و ڕێکخراڤێن پیشەسازیێ زیاتر کاردکەن بەرەڤ سیستەمەکێ کو ڕێکێ ببتە گوپێگر و xودانێن مافان ناڤەرۆکا چێکری ب AI یان هاریکاریکری ب AI دەستنیشان بکن.
دەنگ و مافێن نە-موزیک (Sound and Non-Music Rights): هەمان وان پرسیارێن کارتێکرن ل سەر گۆڕانیان هەی زیاتر دهێنە بەحسکرن ل دور کارتێکرنێن دەنگی، تۆمارێن بەرهەمهێنانێ، تۆمارێن دەنگی و شێوازێن دی یێن دەنگی.
ڕێکخستن (Regulation): بەشداربوونا پیشەسازیێ د ڕێکخراڤێن وەک ARIAM دا نیشان ددت کو کۆمپانیێن مەزن یێن موزیکێ زیاتر ڕاستەوخۆ بەشدار دبن د ئاخڤتنان دا ل دور سیاسەتا پاشەڕۆژێ یا AI.
چی دێت پاش ڤێ چەندێ بۆ AI و موزیکێ؟
قۆناغا پاشتر یا ئاخڤتنا AI-موزیک ئەگەر هەیە سەرەنجا وێ کێمتر بێت ل سەر ئەوێ چەندێ ئەرێ ئینتلیجێنسا دەستکرد دێ بێتە بەکارئینان، و زیاتر ل سەر ئەوا چەوا دهێتە بەکارئینان و د بن چی مەرجان دا.
کەیسێن فێڵکرنا ستریمینگێ وەک کەیسێ Michael Smith زیانێن دارایی نیشان ددن ئەوان چێدبن دەما AI و ئۆتۆماتیکیکرن دهێنە بەکارئینان بۆ دەستکاریکرنا پلاتفۆڕمێن موزیکێ.
بەشداربوونا Sony Music د ARIAMێ دا نیشاندەرا پشکداربوونا گەشەسەندی یا پیشەسازیێ یە د پەرەپێدانا سیاسەتێ دا.
"هاوپەیمانیا دەنگێ پیشەیی" نیشان ددت کو ئاخڤتن بەرفراوانتر دبت ژ تۆمارکراڤێن موزیکێ بەرەڤ سیستەمێ ژینگەیی یێ گشتی یێ دەنگێ پیشەیی.
بۆ پیشەسازییا جیهانی یا موزیکێ، بابەتێن سەرەکی زیاتر بەستى ن ب ئێک ڤە: مافێ کۆپیکرنێ، مۆڵەتدان، شەفافییەت، ناسنامە، داهات (ڕۆیاڵتی) و پەرەپێدانا بەرپرسانە یا AI.
دەما تەکنەلۆجیایا AI بەردەوام دبت د گەشەکرنێ دا، هونەرمەند و xودانێن مافان پێدڤی ب سیستەمەکێ ڕوونتر دبن بۆ پاراستنا کارێن خۆ د دەمەکێ دا کۆمپانی و چێکەر پێدڤی ب ڕێکێن زیاتر شەفاف و بەرپڕسیار دبن بۆ چێکرن و جێبەجێکرنا سیستەمێن AI.
Art City چاودێرییا پێشهاتان دکەت د ناڤبەرا موزیک، ئینتلیجێنسا دەستکرد، مافێ کۆپیکرنێ، داهات (ڕۆیاڵتی)، بەلاڤکرن و پیشەسازیێن داهێنەرانە یێن جیهانی دا.
